Жаңы саны

2021, №: 5

Кененирээк

Известия ВУЗов Кыргызстана

Макала
Авторлор
  1. Усупаев Ш.Е., Оролбаева Л.Е., Клименко Д.П.
  2. Усупаев Ш.Е., Оролбаева Л.Е., Клименко Д.П.
  3. Sh.E. Usupaev, L.E. Orolbaeva, D.P. Klimenko
Макаланын аты
  1. БАССЕЙНОВЫЕ ИНЖЕНЕРНО-ГЕОЛОГО-ГЕОНОМИЧЕСКИЕ МОДЕЛИ И КАРТЫ ТРАНСФОРМАЦИИ ГЕОРИСКАМИ ВЕРХНЕЙ ЧАСТИ ЗЕМНОЙ КОРЫ НА ПРИМЕРЕ РЕКИ ЧУ КЫРГЫЗСТАНА
  2. БАССЕЙНДИК ИНЖЕНЕРДИК-ГЕОЛОГИЯЛЫК-ГЕОНОМИКАЛЫК МОДЕЛДЕР ЖАНА КЫРГЫЗСТАНДЫН ЧУ СУУ ДАРЫЯСЫНЫН МИСАЛЫНДАГЫ ЖОГОРКУ ЖЕР КАБЫГЫНДАГЫ ГЕОТОБОКЕЛДИКТЕРДИН ТРАНСФОРМАЦИЯЛЫК КАРТАСЫ
  3. BASIN ENGINEERING-GEOLOGICAL-GEONOMIC MODELS AND GEORISK TRANSFORMATION MAP OF THE UPPER CRUST ON THE EXAMPLE OF THE CHU RIVER OF KYRGYZSTAN
Аннотация
  1. Глобальные и связанные с ними региональные изменения климата приводят к активизации опасных процессов и явлений склонового экзогенного геодинамического и водного характера, которые негативно проявляются прежде всего в пределах бассейнов рек. Бассейновый рост масштабов воздействий и источников потенциальных угроз, требуют применения новых методологий оценки георисков для снижения их разрушительного воздействия на население и их инфраструктуру на примере реки ЧуТянь-Шаня. Применение классических инженерно-геологических методов исследований не достаточны, в работе использованы синергетические геогидрологические, геосинергетические и инженерно-геономические инновационные методологий позволяющие наряду с типизацией и прогнозом по административным районам, разработать по-бассейновый инженерно-геономический подход для оценки трансформации георисками приповерхностной части земной коры в сфере влияния водных артерии р. Чу и ее притоков в целях выработки мер снижения уязвимости населения и территории и их интегрированного управления. Составлены серии инженерно-геолого-геономических карт типизации опасностей природного, техногенного и экологического характера, а также преобразования тематических карт в геоном-модели закономерностей распространения и прогноза георисков. Бассейновые инженерно-геолого-геономические карты и их геоном модели позволяют типизировать и прогнозировать ожидаемые геориски.
  2. Дүйнөлүк жана ага байланыштуу регионалдык климаттын өзгөрүлүшү экзогендик геодинамикалык жана суу мүнөзүндөгү кооптуу процесстердин жана кубулуштардын активдешишине алып келет, алар негизинен дарыялардын бассейндеринде терс көрүнүштөрдү көрсөтүшөт. Бассейндик таасирлердин масштабдарынын жана потенциалдуу коркунучтардын булактарынын өсүшү, геотобокелдиктерди баалоонун жаңы методикаларын колдонууну талап кылат, бул алардын калкка жана алардын инфраструктурасына тийгизген таасирин төмөндөтөт, мисалы, Тянь-Шандын Чүй дарыясы. Классикалык инженердик-геологиялык изилдөө методдорун колдонуу жетишсиз, жумушта синергетикалык геогидрологиялык, геосинергетикалык жана инженердик-геономиялык инновациялык методологиялар колдонулат, алар административдик аймактарды типтештирүү жана божомолдоо менен катар бассейндик инженердик-геономикалык мамилени иштеп чыгууга мүмкүндүк берет жер кыртышынын бетине жакын бөлүгүнүн суу жолдорунун таасир чөйрөсүнө өтүшүн баалоо. Калктын жана аймактын аялуу катмарын азайтуу боюнча чараларды иштеп чыгуу жана аларды комплекстүү башкаруу максатында Чүй жана анын куймалары. Табигый, техногендик жана экологиялык коркунучтарды типтештирүүнүн, ошондой эле тематикалык карталарды гео-тобокелдерди бөлүштүрүүнүн жана божомолдоонун мыйзам ченемдүүлүктөрүнүн геономикалык моделине айландыруунун инженердик-геологиялык-геономикалык карталарынын сериясы түзүлдү. Бассейндик инженердик-геологиялыкгеономикалык карталар жана алардын геономикалык моделдери күтүлүп жаткан гео-тобокелдиктерди терүүгө жана божомолдоого мүмкүндүк берет.
  3. Global and related regional climate changes lead to the activation of hazardous processes and phenomena of the slope exogenous geodynamic and water character, which negatively manifest themselves primarily within the river basins.Basin growth in the scale of impacts and sources of potential threats require the use of new methodologies for assessing geo-risks to reduce their destructive impact on the population and their infrastructure, as exemplified by the Chu River in the Tien Shan. The use of classical engineering-geological research methods is not sufficient, the work uses synergistic geohydrological, geosynergetic and engineering-geonomic innovative methodologies, which, along with typification and forecast for administrative regions, allow to develop a basin-wide engineering-geonomic approach to assess the transformation of the near-surface part of the earth's crust into the sphere of influence of the waterways of the r. Chu and its tributaries in order to develop measures to reduce the vulnerability of the population and territory and their integrated management. A series of engineering-geological-geonomic maps of the typification of natural, technogenic and ecological hazards, as well as the transformation of thematic maps into a geonomic model of the patterns of distribution and forecast of geo-risks have been compiled. Basin engineering-geological-geonomic maps and their geonomic models allow typing and predicting expected geo-risks.
Негизги сөздөр
  1. геориски, бассейн реки, трансформация, вергентные, инженерная геология, инженерная геномия, типизация, геоном-модели, земная кора, прогнозные карты
  2. геотобокелдиктер, дарыя бассейни, трансформация, вергент, инженердик геология, инженердик геономия, типтештирүү, геономикалык моделдер, жер кыртышы, болжолдуу карталар.
  3. georisk, river basin, transformation, vergent, engineering geology, engineering genomy, typification, geonomic models, earth crust, forecast maps.
Авторлор жөнүндө маалымат
  1. Усупаев Шейшеналы Эшманбетович, ЦентральноАзиатский институт прикладных исследований Земли, г.Бишкек, Кыргызская Республика, доктор геолого-минералогических наук, профессор. Оролбаева Лидия Эргешовна, Кыргызский государственный университет геологии, горного дела и освоения природных ресурсов им. У.Асаналиева, г.Бишкек, Кыргызская Республика, доктор геолого-минералогических наук, профессор. Клименко Денис Павлович, Кыргызский головной институт инженерных изысканий, г.Бишкек, Кыргызская Республика, магистрант.
  2. Усупаев Шейшеналы Эшманбетович, Борбордук Азия Жерди прикладдык изилдөө институту, Бишкек шаары, Кыргыз Республикасы, геология жана минералогия илимдеринин доктору, профессор. Оролбаева Лидия Эргешовна, У.Асаналиев атындагы Кыргыз мамлекеттик геология, тоо-кен иши жана жаратылыш ресурстарын өздөштүрүү университети, Бишкек шаары, Кыргыз Республикасы, геология жана минералогия илимдердин доктору, профессор. Клименко Денис Павлович, Инженердик изилдөөлөр боюнча Кыргыз башкы институту, Бишкек шаары, Кыргыз Республикасы, илимдин магистри.
  3. Sheyshenaly Usupaev, Central Asian Institute of Applied Earth Research, Bishkek, Kyrgyz Republic, doctor of geological and mineralogical sciences, professor. Lidia Orolbaeva, Kyrgyz State University of Geology, Mining and Natural Resources Development by name of U.Asanaliev, Bishkek, Kyrgyz Republic, doctor of geological and mineralogical sciences, professor. Denis Klimenko, Kyrgyz Head Institute of Engineering Surveys, Bishkek, Kyrgyz Republic, master’s degree.
Pdf версиясы
DOI
  • DOI:10.26104/IVK.2019.45.557
  • Цитаталоо
  • Усупаев Ш.Е., Оролбаева Л.Е., Клименко Д.П. БАССЕЙНОВЫЕ ИНЖЕНЕРНО-ГЕОЛОГО-ГЕОНОМИЧЕСКИЕ МОДЕЛИ И КАРТЫ ТРАНСФОРМАЦИИ ГЕОРИСКАМИ ВЕРХНЕЙ ЧАСТИ ЗЕМНОЙ КОРЫ НА ПРИМЕРЕ РЕКИ ЧУ КЫРГЫЗСТАНА. Известия ВУЗов Кыргызстана. 2021. №. 2. C. 22-27